Μια σειρά άρθρων σε μόνιμη μηνιαία στήλη που δημοσιεύονται στην επίσημη εφημερίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας, "Κερκυραϊκή Αλήθεια".

Κυριακή 12 Σεπτεμβρίου 2010

Ανοιξαντάρια Ιωάννη Κουκουζέλη

      Τα ανοιξαντάρια προέρχονται από την ακολουθία του εσπερινού και πιο συγκεκριμένα από τον προιμιακό ψαλμό. Συνήθως ψέλνονται σε πανηγύρεις και αρχιερατικές χοροστασίες.
    Τα συγκεκριμένα που ακολουθούν είναι μια σύντμηση του Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος των αργών ανοιξανταρίων του Μαΐστωρος Ιωάννου Κουκουζέλη. Σήμερα ψάλλονται ως επί το πλείστον στο Άγιο Όρος και σε μονές του ελλάδικού χώρου.Η ηχογράφηση προέρχεται απο την πανύγηρη της Ιεράς μονής Υ.Θ. Πλατυτέρας στην Κέρκυρα φέτος τον δεκαπενταύγουστο. Τα του δεξιού χορού ψέλνουν ο Γεώργιος Κωνσταντίνου με τον π. Συμεών και τα του αριστερού χορού ο γέροντας της μονής π. Τιμόθεος με τον Παντελή Ζαφείρη.

Πατήστε για την ηχογράφηση εδώ:

Ανοιξαντάρια Ι. Κουκουζέλη

Πατήστε πάνω στην εικόνα για το κείμενο:

Περισσότερα »

Τετάρτη 1 Σεπτεμβρίου 2010

Το Ψαλτήριον (Σεπτέμβριος 2010)


H χριστιανική λατρεία δημιουργήθηκε από τα αποστολικά χρόνια. Οι απόστολοι και οι πρώτοι χριστιανοί εξακολουθούσαν να συμμετέχουν στην ιουδαϊκή λατρεία στις συναγωγές. Σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, οι χριστιανοί έπρεπε να τελούν το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας και να βαφτίζουν τους εισερχομένους στην εκκλησία. Έτσι το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας τελούνταν σε ιδιωτικά σπίτια και ήταν συνδεδεμένο με κοινά δείπνα, τις λεγόμενες Αγάπες, που άρχιζαν με προσευχή και υπήρχε διδασκαλία από τους αποστόλους ή άλλα κατάλληλα πρόσωπα.
Σε αυτά τα δείπνα ψάλλονταν ύμνοι, μερικοί από τους οποίους διασώθηκαν στην Καινή Διαθήκη και πιο συγκεκριμένα στις επιστολές των αποστόλων και την Αποκάλυψη του Ιωάννου. Οι λατρευτικές συνάξεις στην αρχή γίνονταν κάθε μέρα ενώ αργότερα μόνο κάθε Κυριακή όπου καθιερώθηκε ως ημέρα της Αναστάσεως του Κυρίου και ημέρα αργίας και λατρείας του Θεού αντί του Σαββάτου. Εκείνη την εποχή καθιερώθηκε και η νηστεία της Τετάρτης ως ημέρα προδοσίας του Κυρίου και της Παρασκευής ως ημέρα του σταυρικού θανάτου του Κυρίου. Το μυστήριο του Βαπτίσματος τελούνταν όπου υπήρχε νερό και κατά προτίμηση τρεχούμενο καθώς οι βαπτιζόμενοι περνούσαν από το στάδιο της κατηχήσεως όπου διδάσκονταν τις δογματικές και ηθικές αλήθειες της πίστεως. Σε εκείνη την εποχή βλέπουμε από τις Επιστολές ότι καθιερώθηκε το μυστήριο του Ευχελαίου και η δημόσια εξομολόγηση των αμαρτιών.
Ακόμα και την εποχή των διωγμών οι χριστιανοί δεν είχαν μόνιμοι τόποι λατρείας αφού μόλις τον 3ο αιώνα άρχιζαν να χτίζουν ναούς. Αυτοί οι ναοί καταστρέφονταν από τους ειδωλολάτρες σε κάθε νέο διωγμό και έτσι οι χριστιανοί αναγκάζονταν να καταφεύγουν για τις λατρευτικές ανάγκες σε σπήλαια, δάση και σε υπόγεια κοιμητήρια, τις περίφημες κατακόμβες. Αυτή την εποχή η Θεία Ευχαριστία διαχωρίστηκε από τις Αγάπες και τελούταν αυτόνομα κάθε Κυριακή. Ο Άγιος Ιουστίνος στην Α΄ Απολογία του αναφέρει την σειρά που ακολουθούσαν οι πιστοί σε αυτές τις λατρευτικές συνάξεις. Ξεκινούσαν με την ανάγνωση περικοπών από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, ακολουθούσε διδαχή, ή κατά το κοινώς λεγόμενο σήμερα κήρυγμα, από τον λειτουργό. Στην συνέχεια υπήρχε ομαδική προσευχή και προσφορά άρτου και οίνου με νερό και καθαγιασμό τους από τον προεστώτα ενώ τέλος υπήρχε η Μετάληψις των καθαγιασμένων δώρων. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή η αναφορά είναι μια πρώτη μορφή τυπικού για την λατρευτική ζωή της εκκλησίας μας.
Στην ανάγνωση δεν υπήρχαν συγκεκριμένες περικοπές και οι ευχές του λειτουργού ήταν ελεύθερες χωρίς συγκεκριμένο κείμενο. Αργότερα οι χριστιανικοί ύμνοι πολλαπλασιάστηκαν και ο τρόπος της ψαλμωδίας ήταν απλός και επικρατούσε το «υποψάλλειν» ή «υπακούειν», δηλαδή έψαλλε ένας και οι άλλοι συνόδευαν με χαμηλότερη φωνή το μέλος ή επανέλαβαν τις τελευταίες λέξεις ενώ πολύ αργότερα εισήχθη η αντιφωνική ψαλμωδία. Καθιερώνεται η εορτή των Θεοφανίων, όπου εορτάζεται η Γέννηση και η Βάπτιση του Κυρίου μαζί. Μαζί με αυτή την εορτή και την εορτή της Πεντηκοστής και του Πάσχα, γίνονται ομαδικές βαπτίσεις κατηχουμένων ενώ εμφανίζεται και η νηστεία του Πάσχα χωρίς ακόμα συγκεκριμένη διάρκεια.        
Περισσότερα »

Τρίτη 24 Αυγούστου 2010

Οκτάηχο δοξαστικό εσπερινού "Θεαρχίω νεύματι" Πέτρου Λαμπαδαρίου

     Ο μήνας Αύγουστος είναι αφιερωμένος στην Παναγία όπου πανηγυρίζουν αναρίθμητοι ναοί μικροί και μεγάλοι σε όλη την Ελλάδα και όπου υπάρχει ελληνισμός. Την 15η Αυγούστου που εορτάζεται η Κοίμηση της, οι πατέρες της εκκλησίας μας για να προσδώσουν το χαρμόσυνο χαρακτήρα της εορτής αποφάσισαν το δοξαστικό των στιχηρών του εσπερινού να ψέλνεται και στους οκτώ ήχους που υπάρχουν στην βυζαντινή μουσική. Το αποτέλεσμα είναι μοναδικό αφού η μουσική επένδυση εκφράζει το κείμενο αναδύοντας την θεολογική του ερμηνεία.
     Παρακάτω σας παραθέτω  το δοξαστικό από το Δοξαστάριο του Πέτρου Λαμπαδαρίου και την σπάνια ηχογράφηση από την φετινή πανήγυρη του 2010 της Ιεράς Μονής Υ.Θ. Πλατυτέρας στη Κέρκυρα. Τα του δεξιού χορού ψέλνει ο Γιώργος Κωνσταντίνου με τον π. Συμεών και τα του αριστερού χορού ο Παντελής Ζαφείρης με τις ευλογίες του γέροντα της Μονής π. Τιμοθέου. Στα τεχνικά χαρακτηριστικά αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ το δοξαστικό αρχίζει από τον Α΄ ήχο με βάση τον φθόγγο ΠΑ, η βάση που πάρθηκε στη συγκεκριμένη εκτέλεση  είναι ο φθόγγος  ΚΕ χάριν της παλιάς βάσης του Α΄ ήχου.

Για να ακούσετε την ηχογράφηση πατήστε εδώ:


και να δείτε το κείμενο πατήστε:




Περισσότερα »

Τετάρτη 4 Αυγούστου 2010

Το Ψαλτήριον (Αύγουστος 2010)

         Στο ψαλτήρι υπάρχουν σε χρήση βιβλία που καταλαμβάνουν την δική τους θέση όλο το χρόνο. Δημιουργήθηκαν για την ενίσχυση του πιστού στη προσευχή και έχουν καθαρά βοηθητικό χαρακτήρα. Αυτά τα λειτουργικά βιβλία χρησιμοποιούνται κυρίως στο λατρευτικό χώρο του ναού την ώρα των ακολουθιών.
        Η Παρακλητική περιέχει την εβδομαδιαία ακολουθία στους οκτώ ήχους της Βυζαντινής μουσικής και αρχίζει από το Σάββατο το βράδυ και τελειώνει το επόμενο Σάββατο το πρωί για κάθε ήχο. Αυτό συμβαίνει γιατί η εκκλησία μας ακολουθεί το σύστημα του νυχθημέρου όπου η εορτή της επομένης αρχίζει από τον εσπερινό της προηγούμενης. Επίσης υπάρχουν τα 12 Μηναία, ένα για κάθε μήνα, όπου βρίσκουμε τις ακολουθίες των αγίων όλου του χρόνου.
        Το Τριώδιον περιέχει τις ακολουθίες των κινητών εορτών από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου μέχρι το Μεγάλο Σάββατο το πρωί ενώ το Πεντηκοστάριον περιέχει τις ακολουθίες από την Κυριακή του Πάσχα μέχρι την Κυριακή των Αγίων Πάντων. Υπάρχουν βιβλία όπως το Αρχιερατικόν, το Ιερατικόν και το Διακονικόν για χρήση από τον Επίσκοπο, τον Ιερέα και τον Διάκονο αντίστοιχα καθώς και το Μέγα και Μικρόν Ευχολόγιον όπου περιέχει Μυστήρια και ευχές που διαβάζουν οι ιερείς κατά περιπτώσεις. Στο Μέγα Ωρολόγιον βρίσκουμε όλες τις ακολουθίες του νυχθημέρου, τα απολυτίκια των αγίων και των εορτών και διάφορες προσευχές ενώ στο Τυπικόν περιγράφεται με λεπτομέρειες η διάταξη και η τέλεση των ακολουθιών.
       Σημαντικό βιβλίο για την εκκλησία μας είναι το Ψαλτήριον όπου περιλαμβάνει τους 150 ψαλμούς του προφήτη Δαυίδ και είναι χωρισμένο σε 20 Καθίσματα καθώς στα μοναστήρια ο κύκλος του Ψαλτηρίου είναι εβδομαδιαίος. Το Θεοτοκάριον περιέχει ύμνους και κανόνες προς την Παναγία μας ενώ ο Μέγας Συναξαριστής αποτελείται από πολλούς τόμους και περιέχει αναλυτικά τους βίους των Αγίων και σχετικούς Πατερικούς λόγους για την κάθε ημέρα ολόκληρου του έτους.
        Κατά την διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας χρησιμοποιούμε το βιβλίο με τον αντίστοιχο τίτλο το οποίο περιλαμβάνει τις ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας, οι οποίες βρίσκονται και στο Τριώδιο. Σπάνια βρίσκουμε τα βιβλία Συνέκδημος και Σύνοψις τα οποία περιέχουν ότι το Ωρολόγιο και η Παρακλητική καθώς είναι απαραίτητα για την προσευχή του κάθε πιστού στις ακολουθίες μέσα στο ναό. Για την εξυπηρέτηση των Λειτουργών και των ψαλτών υπάρχει επίσης το καθιερωμένο τα τελευταία χρόνια μικρό βιβλίο με τίτλο Το εγκόλπιο του Αναγνώστου και το ετήσιο Τυπικόν τα οποία περιέχουν την διάταξη όλων των ακολουθιών όλου του έτους. Το ετήσιο Τυπικόν αντικατέστησε το Μέγα Τυπικόν το οποίο αναφερόταν σε όλες τις τυπικές διατάξεις και εξαιρέσεις των ακολουθιών όλου του χρόνου.
        Στις μέρες μας κυκλοφορούν και μικρότερα βιβλία τα οποία περιέχουν μέρος των παραπάνω βιβλίων όπως είναι η Θεία Λειτουργία, Ακολουθία των Χαιρετισμών, Ακολουθία της Παρακλήσεως, της Θείας Μεταλήψεως, του Αποδείπνου και άλλων ακολουθιών που σκοπό έχουν να εξυπηρετούν καλύτερα τους πιστούς λόγω του μεγέθους τους.
Περισσότερα »

Δευτέρα 5 Ιουλίου 2010

Το Ψαλτήριον (Ιούλιος 2010)

       Η έννοια της λατρείας έχει κυρίαρχο ρόλο μέσα στο ναό και κυρίως στις ακολουθίες που υπάρχουν στην εκκλησία μας. Για την ενίσχυση του πιστού στην λατρεία και τη προσευχή, δημιουργήθηκαν ιερά βιβλία για τις ακολουθίες που καταλαμβάνουν πολλές ώρες από τη καθημερινότητα μας. Αυτά τα βιβλία της εκκλησίας μας τα χρησιμοποιούμε μέσα στο ναό κυρίως στο ψαλτήρι, είτε για να ψάλλουμε είτε απλά για απαγγελία.
      Η Αγία Γραφή χωρίζεται σε δύο μεγάλα μέρη, στην Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Η Παλαιά Διαθήκη αποτελείται από 49 βιβλία (Γένεσις, Έξοδος, Λευϊτικόν, Αριθμοί, Δευτερονόμιον, Ιησούς του Ναυή, Κριταί, Ρούθ, Α-Β-Γ-Δ Βασιλειών, Α-Β Παραλειπομένων, Α-Β Έσδρας, Νεεμίας, Τωβίτ, Ιουδίθ, Εσθήρ, Α-Β-Γ Μακκαβαίων, Ψαλμοί, Ιώβ, Παροιμίαι, Εκκλησιαστής, Άσμα Ασμάτων, Σοφία Σολομώντος, Σοφία Σειράχ, Ωσηέ, Αμώς, Μιχαίας, Ιωήλ, Οβδιού, Ιωνάς, Ναούμ, Αββακού, Σοφονίας, Αγγαίος, Ζαχαρίας, Μαλαχίας, Ησαϊας, Ιερεμίας, Επιστολή Ιερεμίου, Βαρούχ, Θρήνοι Ιερεμίου, Ιεζεκιήλ, Δανιήλ). Σε αυτά τα κείμενα περιγράφεται η προετοιμασία για τη σωτηρία του ανθρώπου μέσω του Ισραήλ και τα χρησιμοποιούμε για ανάγνωση και απαγγελία στις λεγόμενες προφητείες.
     Η Καινή Διαθήκη αποτελείται από 27 βιβλία (τα 4 Ευαγγέλια: Ματθαίου, Μάρκου, Λουκά, Ιωάννου, οι Πράξεις των Αποστόλων, οι 14 Επιστολές του Αποστόλου Παύλου: Προς Ρωμαίους, Α’-Β’ Προς Κορινθίους, Προς Γαλάτας, Προς Εφεσίους, Προς Φιλιππισίους, Προς Κολασσαείς, Α’-Β’ Προς Θεσσαλονικείς, Α’-Β’ Προς Τιμόθεον, Προς Τίτον, Προς Φιλήμονα, Προς Εβραίους, οι 4 Καθολικές επιστολές: Α’-Β’ Πέτρου, Α’-Β’-Γ’ Ιωάννου, Ιούδα, Αποκάλυψη Ιωάννου). Τόσο η Καινή όσο και η Παλαιά Διαθήκη, μαζί με την Ιερά Παράδοση, είναι η βάση και ο στύλος της εκκλησίας ενώ στα κείμενα της Καινής Διαθήκης παρουσιάζεται η ζωή και το έργο του Χριστού και παραδίδεται σε εμάς ολόκληρη η διδασκαλία.
     Από τη Καινή Διαθήκη στην εκκλησία έχουμε δύο λειτουργικά βιβλία σε συχνή χρήση, σχεδόν καθημερινή. Αυτά είναι το Ιερό Ευαγγέλιο και ο Απόστολος. Το Ιερό Ευαγγέλιο περιέχει τα τέσσερα Ευαγγέλια και βρίσκεται πάντα πάνω στην Αγία Τράπεζα. Από την μια πλευρά απεικονίζεται περίτεχνα η Ανάσταση ενώ από την άλλη πλευρά η Σταύρωση του Χριστού. Από τον εσπερινό του Σαββάτου ως τη Κυριακή πριν τον εσπερινό καθώς και την αναστάσιμη περίοδο, από το Πάσχα μέχρι την Ανάληψη, προβάλλεται η πλευρά με την απεικόνιση της Ανάστασης ενώ τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου η πλευρά με τη Σταύρωση. Περιέχει τις περικοπές από τα 11 Εωθινά Ευαγγέλια που διαβάζονται από τον ιερέα στην ακολουθία του Όρθρου κάθε Κυριακή και έχουν αναστάσιμο χαρακτήρα. Επίσης περιέχει όλες τις ευαγγελικές περικοπές όλου του χρόνου, όλων των ακολουθιών και των Μυστηρίων της εκκλησίας.
     Ο Απόστολος είναι ένα βιβλίο το οποίο περιέχει τις Πράξεις και τις Επιστολές των Αποστόλων. Διαβάζονται από τον Αναγνώστη καθώς βρίσκεται τοποθετημένος στο κέντρο του ναού στραμμένος προς την ανατολή και το Ιερό Βήμα. Η θέση του Αποστολικού αναγνώσματος είναι στην ακολουθία της Θείας Λειτουργίας πριν από την ανάγνωση του Ιερού Ευαγγελίου. Σημαντικό επίσης είναι ότι σε κάθε Θεία Λειτουργία διαβάζονται περικοπές από κάποια επιστολή ενώ κατά τη περίοδο του Πεντηκοσταρίου από τις Πράξεις των Αποστόλων.
Περισσότερα »